Ekologiya huquqi: Yakuniy savollar va javoblar

Ekologiya huquqi — yakuniy savollar va javoblar toplami

---

1. Ekologik ekspertiza o‘tkazish tartibi

Ekologik ekspertiza loyiha yoki faoliyatning atrof-muhitga ta’sirini oldindan baholash uchun o‘tkaziladi. Buyurtmachi zarur materiallarni vakolatli organga taqdim etadi, ekspertlar hujjatlarni o‘rganadi, ekologik xavf va ta’sir baholanadi, yakunda ijobiy yoki salbiy xulosa beriladi. Ijobiy xulosasiz ekologik xavfli loyiha amalga oshirilmasligi kerak.

2. Ekologiya huquqi fanining asosiy obyektlarini tasniflang

Asosiy obyektlar: yer, yer osti boyliklari, suvlar, atmosfera havosi, o‘simlik dunyosi, hayvonot dunyosi, o‘rmonlar, alohida muhofaza etiladigan tabiiy hududlar va umuman atrof tabiiy muhit. Ular ekologik-huquqiy muhofaza va foydalanishning predmetidir.

3. Optimistik alarmizm tarafdorlarining dalillari

Optimistik alarmizm ekologik xavfni tan oladi, lekin fan-texnika orqali uni kamaytirish mumkin deb hisoblaydi. Dalillari: qayta tiklanuvchi energiya, chiqindisiz texnologiyalar, suvni tejash, ekologik monitoring, sun’iy intellekt, biotexnologiya va yashil iqtisodiyot tabiatga bosimni kamaytirishi mumkin.

4. Ekologik-huquqiy munosabatlarning subyektlari

Subyektlar: davlat, davlat organlari, mahalliy hokimiyat, fuqarolar, yuridik shaxslar, nodavlat tashkilotlar, chet el fuqarolari, xalqaro tashkilotlar va mansabdor shaxslar. Ular tabiiy resurslardan foydalanish, muhofaza qilish va javobgarlik munosabatlarida qatnashadi.

5. Tabiiy resurslarni muhofaza qilishda zamonaviy texnologiyalarning o‘rni

Zamonaviy texnologiyalar ekologik nazoratni aniq, tez va samarali qiladi. Masalan, masofaviy monitoring, sun’iy yo‘ldosh kuzatuvi, sensorlar, suvni qayta ishlash, chiqindilarni saralash, energiya tejovchi uskunalar resurslardan oqilona foydalanishga xizmat qiladi.

6. Suv obyektlaridan suv olish uchun buyurtmada ko‘rsatiladigan ma’lumotlar

Buyurtmada suvdan foydalanish maqsadi, olinadigan suv miqdori, suv olish joyi, muddat, texnik vositalar, suv iste’molchisi ma’lumotlari, oqava suvlar holati, ekologik xavfsizlik choralari va limitga rioya qilish haqidagi ma’lumotlar ko‘rsatiladi.

7. Ekologiya huquqi predmetining tabiat obyektlari bo‘yicha turlari

Turlar: yer huquqiy muhofazasi, suv huquqiy muhofazasi, yer osti boyliklari, atmosfera havosi, o‘simlik dunyosi, hayvonot dunyosi, o‘rmonlar, alohida muhofaza etiladigan hududlar va chiqindilar bilan bog‘liq ekologik munosabatlar.

8. Aeroport va vokzallarda “rejim o‘rnatilgan hudud”

Bu xavfsizlik, bojxona, chegara, sanitariya yoki transport tartibi kuchaytirilgan hududdir. Unda kirish-chiqish, harakatlanish, yuk tushirish, to‘xtash va xizmat faoliyati maxsus ruxsat yoki belgilangan tartib asosida amalga oshiriladi.

9. 2030-yilgacha Konsepsiya qaysi Farmon bilan tasdiqlangan

2030-yilgacha bo‘lgan davrda O‘zbekiston Respublikasining Atrof-muhitni muhofaza qilish konsepsiyasi Prezidentning 2019-yil 30-oktabrdagi PF-5863-son Farmoni bilan tasdiqlangan. Asosiy maqsad — atrof-muhitni muhofaza qilish, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, ekologik xavfsizlik va barqaror rivojlanishni ta’minlash.

10. Ekologik ekspertiza tushunchasi, turlari va tartibi

Ekologik ekspertiza — rejalashtirilayotgan faoliyatning ekologik talablarga muvofiqligini tekshirishdir. Turlari: davlat ekologik ekspertizasi va jamoat ekologik ekspertizasi. Tartib: hujjatlar topshiriladi, ekspertiza o‘tkaziladi, ta’sir baholanadi, xulosa beriladi.

11. Sanoat obyektlarida ifloslanishdan saqlash tamoyillari

Asosiy tamoyillar: oldini olish, chiqindilarni kamaytirish, tozalash inshootlaridan foydalanish, ruxsat etilgan me’yorlarga rioya qilish, monitoring, xavfli moddalarni nazorat qilish, avariyalarning oldini olish va “ifloslantiruvchi to‘laydi” prinsipini qo‘llash.

12. Ekologiya huquqida imperativ metod

Imperativ metod — davlat tomonidan majburiy ko‘rsatma, taqiq, ruxsat va javobgarlik belgilash usulidir. Masalan, ruxsatsiz daraxt kesishni taqiqlash, chiqindi tashlash me’yorini belgilash, ekologik ekspertiza xulosasini majburiy qilish.

13. Konsepsiyada chiqindilar tizimini takomillashtirish

Konsepsiyada chiqindilarni yig‘ish, saralash, qayta ishlash, zararsizlantirish va utilizatsiya qilish tizimini takomillashtirishga alohida e’tibor qaratilgan. Maqsad — chiqindilarni ekologik xavfsiz boshqarish va ularning atrof-muhitga zararini kamaytirish.

14. Tabiiy resurslarni o‘zboshimchalik bilan egallash yoki noqonuniy foydalanish javobgarligi

Bunday harakatlar uchun fuqarolik-huquqiy, ma’muriy, intizomiy va jinoiy javobgarlik qo‘llanishi mumkin. Zarar qoplanadi, jarima solinadi, ruxsat bekor qilinadi yoki og‘ir oqibatlarda jinoyat ishi qo‘zg‘atiladi.

15. Ekologiya huquqi fanining asosiy vazifasi

Asosiy vazifa — tabiat va jamiyat o‘rtasidagi munosabatlarni huquqiy tartibga solish, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, atrof-muhitni muhofaza qilish va ekologik xavfsizlikni ta’minlash mexanizmlarini o‘rganishdir.

16. Ekologik-huquqiy munosabatlarning subyektlari

Subyektlar: davlat, vakolatli organlar, fuqarolar, yuridik shaxslar, jamoat birlashmalari, tadbirkorlar, chet el fuqarolari va xalqaro tashkilotlar. Ular ekologik huquq va majburiyatlarga ega bo‘ladi.

17. Aholi punktlarida tabiiy resurslarni muhofaza qilish xususiyatlari

Aholi punktlarida muhofaza qilish inson salomatligi bilan bevosita bog‘liq. Yer, suv, havo, daraxtzorlar, chiqindilar, shovqin, sanitariya holati va qurilish ekologik talablar asosida boshqariladi.

18. Sanitariya-muhofaza zonasi

Sanitariya-muhofaza zonasi — sanoat korxonasi bilan aholi yashash joyi o‘rtasida xavfsizlik masofasini ta’minlovchi hudud. U zararli chiqindilar, shovqin, hid, radiatsiya yoki boshqa salbiy ta’sirlarni kamaytirish uchun belgilanadi.

19. Hayvonot dunyosiga zarar uchun fuqarolik-huquqiy javobgarlik

Bu javobgarlik zarar yetkazgan shaxsning moddiy zararni qoplash majburiyatida ifodalanadi. Zarar hayvonlarning nobud bo‘lishi, yashash muhitining buzilishi yoki biologik resurslar kamayishi bilan baholanadi.

20. Konsepsiyada atrof-muhit obyektlari

Konsepsiyada yer, suv, atmosfera havosi, o‘simlik va hayvonot dunyosi, o‘rmonlar, biologik xilma-xillik, chiqindilar, alohida muhofaza etiladigan tabiiy hududlar va ekologik tizimlar atrof-muhit obyektlari sifatida qaraladi.

21. Ekologiya huquqi predmetining faoliyat yo‘nalishlari bo‘yicha turlari

Turlar: tabiiy resurslardan foydalanish, tabiatni muhofaza qilish, ekologik xavfsizlikni ta’minlash, ekologik nazorat, ekologik ekspertiza, ekologik monitoring, ekologik javobgarlik, chiqindilarni boshqarish.

22. Ekologiya huquqi predmetining faoliyat yo‘nalishlari bo‘yicha turlari

Bu savol 21-savol bilan bir xil. Javob: foydalanish, muhofaza qilish, nazorat, ekspertiza, monitoring, ekologik xavfsizlik, javobgarlik va resurslarni tiklash munosabatlari.

23. Konsepsiyada ekologik madaniyat va shaffoflik

Konsepsiya aholining ekologik madaniyatini oshirish, ekologik ta’limni kuchaytirish, davlat organlari faoliyatini ochiq qilish va fuqarolik jamiyati institutlari rolini oshirishni nazarda tutadi. Bu ekologik qarorlar ustidan jamoatchilik nazoratini kuchaytiradi.

24. Sanoat hududlarini muhofaza qilish

Sanoat hududlarini muhofaza qilish — ishlab chiqarishning havo, suv, yer va aholiga zararli ta’sirini kamaytirishdir. Bunga chiqindilarni boshqarish, tozalash inshootlari, sanitariya zonasi, monitoring, xavfsizlik texnikasi va avariya profilaktikasi kiradi.

25. Resurslardan foydalanish va muhofaza muvozanatida davlat siyosati

Davlat siyosati iqtisodiy rivojlanish bilan ekologik xavfsizlik o‘rtasida muvozanat yaratishi kerak. Ruxsat, limit, monitoring, soliq, subsidiya, jarima va ekologik ekspertiza shu muvozanatni ta’minlaydi.

26. Sanoat hududlarini muhofaza qilish

Bu savol 24-savol bilan bir xil. Qisqa javob: sanoat hududida ifloslanishning oldini olish, sanitariya zonasi belgilash, chiqindilarni zararsizlantirish, monitoring va texnogen xavfsizlikni ta’minlash tushuniladi.

27. Konstitutsiyaga ko‘ra tabiiy resurslar kimning mulki

O‘zbekiston Konstitutsiyasiga ko‘ra yer, yer osti boyliklari, suv, o‘simlik va hayvonot dunyosi hamda boshqa tabiiy resurslar umummilliy boylikdir. Ulardan oqilona foydalanish zarur va ular davlat muhofazasidadir.

28. Suv munosabatlarining subyektlari va suv yetkazib beruvchilar roli

Subyektlar: davlat, suv xo‘jaligi organlari, suv yetkazib beruvchi tashkilotlar, suv iste’molchilari, fuqarolar va yuridik shaxslar. Suv yetkazib beruvchi tashkilotlar suvni belgilangan limit, sifat va tartibda foydalanuvchiga yetkazadi hamda hisobini yuritadi.

29. Aholi punktlari va muhofaza etiladigan hududlarda ekologik xavfsizlik

Bunda aholi salomatligi, sanitariya, chiqindilar, ichimlik suvi, yashil hududlar, havo sifati va muhofaza etiladigan tabiiy hudud rejimi birgalikda ta’minlanadi. Qurilish, transport, sanoat va maishiy faoliyat ekologik talablarga mos bo‘lishi kerak.

30. Konsyumerizmning resurslar kamayishiga ta’siri

Konsyumerizm ortiqcha iste’molni kuchaytiradi. Natijada xomashyo ko‘p qazib olinadi, energiya va suv ko‘p sarflanadi, chiqindi ortadi, ishlab chiqarish bosimi kuchayadi va tabiiy resurslar tez kamayadi.

31. Aholi punktlarida atrof-muhitni muhofaza qilish yo‘nalishlari

Yo‘nalishlar: havo sifatini saqlash, ichimlik suvini himoya qilish, chiqindilarni boshqarish, yashil zonalarni ko‘paytirish, shovqinni kamaytirish, sanitariya talablariga rioya qilish, ekologik qurilish va transportni tartibga solish.

32. Suvdan umumiy va maxsus foydalanish farqi

Umumiy foydalanish odatda aholining oddiy ehtiyojlari uchun ruxsatsiz amalga oshiriladi: cho‘milish, suv ichish, maishiy foydalanish. Maxsus foydalanish esa texnik inshootlar, suv olish, oqindi tashlash yoki suv rejimiga ta’sir qiladigan faoliyat bo‘lib, ruxsat talab qiladi.

33. Barqaror rivojlanishda huquqiy normalarning o‘rni

Huquqiy normalar iqtisodiy rivojlanishni ekologik chegaralar ichida ushlab turadi. Ular ruxsat, taqiq, javobgarlik, ekologik standart, monitoring va jamoatchilik nazorati orqali kelajak avlodlar manfaatini himoya qiladi.

34. Suv qonunchiligini buzganlik uchun javobgarlik

Fuqaroviy javobgarlik — zarar qoplanadi; ma’muriy javobgarlik — jarima va ma’muriy choralar; intizomiy javobgarlik — xodimga hayfsan yoki ishdan bo‘shatish; jinoiy javobgarlik — og‘ir zarar, ifloslantirish yoki halokatli oqibatlarda qo‘llanadi.

35. Barqaror rivojlanishda huquqiy normalarning o‘rni

Bu savol 33-savol bilan bir xil. Javob: huquqiy normalar resurslardan oqilona foydalanish, ekologik xavfsizlik, javobgarlik va kelajak avlodlar manfaatini kafolatlaydi.

36. Konsepsiyani amalga oshirish mexanizmi va “yo‘l xaritalari”

Konsepsiya bosqichma-bosqich “yo‘l xaritalari” orqali amalga oshiriladi. Yo‘l xaritalarida mas’ul organlar, muddatlar, moliyalashtirish manbalari, bajariladigan chora-tadbirlar va kutiladigan natijalar belgilanadi.

37. Mahalliy davlat hokimiyati organlarining ekologik nazorat vakolatlari

Ular hududda ekologik dasturlarni amalga oshiradi, chiqindilar, obodonlashtirish, yashil hududlar, suv va yer resurslaridan foydalanish ustidan nazoratga ko‘maklashadi, ekologik talablar buzilganda vakolatli organlarga choralar ko‘rish uchun murojaat qiladi.

38. Suv munosabatlarining prinsiplari amaliy ahamiyati

Prinsiplar suvdan oqilona, tejamkor, adolatli va ustuvor ehtiyojlar asosida foydalanishni ta’minlaydi. Amaliy jihatdan ular suv limitlari, monitoring, birinchi navbatda ichimlik ehtiyojlari va ifloslanishning oldini olishda qo‘llanadi.

39. Hayvonot dunyosiga zarar uchun fuqarolik-huquqiy javobgarlik

Bu savol 19-savol bilan bir xil. Javob: hayvonot dunyosiga yetkazilgan real ekologik zarar va moddiy zarar belgilangan tartibda qoplanadi.

40. Ekologik qonunbuzarlik uchun javobgarlik

Shaxslar fuqarolik-huquqiy, ma’muriy, intizomiy yoki jinoiy javobgarlikka tortiladi. Qaysi javobgarlik qo‘llanishi qilmishning xavflilik darajasi, zarar miqdori va oqibatiga bog‘liq.

41. O‘simlik dunyosidan maxsus foydalanish ruxsatnomasi

O‘simlik dunyosi obyektlaridan maxsus foydalanish uchun ruxsatnoma vakolatli davlat organlari tomonidan beriladi. Amaliyotda bu ekologiya, o‘rmon xo‘jaligi yoki mahalliy vakolatli tuzilmalar vakolatiga kirishi mumkin.

42. Yer uchastkasiga egalik, foydalanish va ijara huquqi farqi

Egalik huquqi — yerga nisbatan qonuniy egalik qilish; foydalanish huquqi — yerdan maqsadli foydalanish; ijara huquqi — yerdan shartnoma asosida vaqtincha va haq evaziga foydalanish. Ijara shartnoma bilan, foydalanish esa ma’muriy hujjat yoki qonuniy asos bilan belgilanadi.

43. Tabiiy resurslarni noqonuniy egallash yoki foydalanish javobgarligi

Bu savol 14-savol bilan bir xil. Javob: zarar qoplash, jarima, ruxsatni bekor qilish, intizomiy chora yoki jinoyat sodir bo‘lsa jinoiy javobgarlik qo‘llanadi.

44. Ekologiya huquqi qachon mustaqil fan sifatida shakllangan

Ekologiya huquqi XX asrning ikkinchi yarmida, ayniqsa sanoatlashuv va global ekologik muammolar kuchaygandan keyin mustaqil huquq sohasi va fan sifatida shakllandi. O‘zbekistonda mustaqillikdan keyin ekologik qonunchilik rivojlanishi bilan mustahkamlandi.

45. Noqonuniy ov va baliq ovlash jinoyatlarining tomonlari

Obyektiv tomoni — ruxsatsiz, taqiqlangan joyda, taqiqlangan vaqtda, taqiqlangan usulda ov qilish yoki baliq ovlash. Subyektiv tomoni odatda qasd bo‘ladi: shaxs qoidani buzayotganini biladi va ongli harakat qiladi.

46. Aholi punktlarida atrof-muhitni huquqiy muhofaza qilish

Bu aholi yashash joylarida havo, suv, yer, yashil hududlar, chiqindi, sanitariya va shovqinni huquqiy normalar bilan tartibga solishdir. Xususiyati — ekologik talablar bevosita inson salomatligi va qulay yashash muhitiga bog‘liq.

47. Suv munosabatlarining obyektlari va subyektlari

Obyektlar — suv obyektlari, suv resurslari, daryolar, ko‘llar, kanallar, yer osti suvlari va suvdan foydalanish huquqi. Subyektlar — davlat, suv organlari, suv foydalanuvchilar, iste’molchilar, fuqarolar va tashkilotlar. Farqi: obyekt — munosabat nimaga qaratilgan; subyekt — unda kim qatnashadi.

48. Ekologiya huquqi tizimi necha qismdan iborat

Odatda ikki qismdan iborat: Umumiy qism va Maxsus qism. Umumiy qism prinsiplar, manbalar, subyektlar, nazorat va javobgarlikni; Maxsus qism esa yer, suv, havo, o‘simlik, hayvonot, o‘rmon va alohida hududlarni tartibga soladi.

49. Aholi punktlarida xo‘jalik va kundalik faoliyatda ekologik talablar

Kundalik va xo‘jalik faoliyati chiqindi, suv iste’moli, qurilish, transport, isitish, shovqin va havoga ta’sir qiladi. Shu sababli ekologik talablar inson salomatligi, sanitariya xavfsizligi va qulay yashash muhitini ta’minlash uchun majburiydir.

50. Suvdan foydalanishda birinchi navbatda qaysi ehtiyojlar qanoatlantiriladi

Birinchi navbatda aholining ichimlik, maishiy va sanitariya-gigiyena ehtiyojlari qanoatlantiriladi. Keyin qishloq xo‘jaligi, sanoat va boshqa xo‘jalik ehtiyojlari hisobga olinadi.

51. Ekologiya huquqi fanining predmeti

Predmet — atrof-muhitni muhofaza qilish, tabiiy resurslardan foydalanish, ekologik xavfsizlikni ta’minlash, ekologik nazorat va javobgarlik bilan bog‘liq ijtimoiy munosabatlar.

52. Atrof-muhitni muhofaza qilishdagi iqtisodiy mexanizmlar

Asosiy mexanizmlar: ekologik soliqlar, to‘lovlar, jarimalar, kompensatsiya, subsidiya, imtiyozlar, ekologik sug‘urta, ekologik audit, resurslardan foydalanganlik uchun haq va “ifloslantiruvchi to‘laydi” prinsipi.

53. Qo‘riqlanadigan tabiiy hududlarni kengaytirish ahamiyati

Bu biologik xilma-xillikni, noyob o‘simlik va hayvonlarni, tabiiy landshaftlarni va ekologik muvozanatni saqlash uchun muhim. Bunday hududlar iqlim barqarorligi va ilmiy-tabiiy merosni himoya qiladi.

54. Yer uchastkasiga egalik, foydalanish va ijara huquqi farqi

Bu savol 42-savol bilan bir xil. Javob: egalik — qonuniy egallash, foydalanish — maqsadli ishlatish, ijara — shartnoma asosida vaqtincha foydalanish.

55. Ekologik subsidiyalar tushunchasi

Ekologik subsidiya — davlat yoki boshqa manbalar tomonidan ekologik foydali faoliyatni qo‘llab-quvvatlash uchun beriladigan moliyaviy yordam. Masalan, quyosh paneli, chiqindini qayta ishlash, suv tejovchi texnologiyalar uchun imtiyoz yoki kompensatsiya.

56. Ekologik soliqlar roli

Ekologik soliqlar ifloslantirish yoki resurslardan haddan tashqari foydalanishni iqtisodiy jihatdan qimmatlashtiradi. Ular korxonalarni toza texnologiyaga o‘tishga, chiqindini kamaytirishga va ekologik xarajatni hisobga olishga majbur qiladi.

57. Tabiiy resurslardan foydalanish to‘lovlari

To‘lovlar resurs turi bo‘yicha: yer, suv, yer osti boyliklari, o‘rmon, hayvonot va boshqa resurslardan foydalanganlik uchun olinadi. Maqsad — resurslardan oqilona foydalanish, davlat budjetini to‘ldirish va muhofaza tadbirlarini moliyalashtirish.

58. Ekologik subsidiyalar va rag‘batlantirish ahamiyati

Ular ekologik toza texnologiyalarni joriy etishni tezlashtiradi. Faqat jarima bilan emas, iqtisodiy rag‘bat bilan ham korxona va fuqarolarni tabiatni muhofaza qilishga undaydi.

59. Hayvonot dunyosida barqaror foydalanish prinsipi

Barqaror foydalanish hayvonot dunyosidan hozirgi ehtiyojlar uchun foydalanish, lekin ularning ko‘payishi, yashash muhiti va kelajak avlodlar manfaatiga zarar yetkazmaslikni anglatadi. Ov limitlari va taqiqlangan davrlar shu prinsipga asoslanadi.

60. Iqtisodiy mexanizmlar samaradorligi omillari

Muhim omillar: aniq hisob-kitob, real monitoring, adolatli to‘lov stavkalari, jarimalarning muqarrarligi, subsidiyalarning maqsadliligi, korrupsiyasiz nazorat, ochiq ma’lumotlar va ekologik zarar bahosining to‘g‘ri hisoblanishi.

61. Hayvonot dunyosidan foydalanish huquqi va mulk huquqi farqi

Hayvonot dunyosi umummilliy boylik sifatida muhofaza qilinadi, shaxs esa faqat qonuniy ruxsat asosida undan foydalanishi mumkin. Foydalanish huquqi mulkdorlikni bermaydi; u ov qilish, tutish yoki boshqa foydalanish doirasi bilan cheklangan.

62. Maxsus foydalanish ruxsatnomasi bekor qilinadigan holatlar

Ruxsatnoma shartlari buzilsa, noto‘g‘ri ma’lumot berilsa, ekologik zarar yetkazilsa, foydalanish maqsadi o‘zgarsa, belgilangan to‘lovlar to‘lanmasa yoki xavfsizlik talablari buzilsa, ruxsatnoma bekor qilinishi mumkin.

63. Ekologik sug‘urta tizimi

Ekologik sug‘urta ekologik zarar yoki avariya oqibatida yuzaga keladigan moliyaviy yo‘qotishlarni qoplashga xizmat qiladi. Afzalligi — zarar tezroq qoplanadi, korxonalar xavfni oldindan baholaydi va ekologik xavfsizlikka ko‘proq e’tibor beradi.

64. Ekologik jarimani xodimdan undirish mumkinmi

Agar jarima korxonaga xodimning aybli harakati sababli solingan bo‘lsa, korxona mehnat qonunchiligi doirasida xodimdan zarar undirishni talab qilishi mumkin. Lekin bu faqat ayb, zarar, sababiy bog‘liqlik va qonuniy tartib isbotlansa mumkin.

65. Hayvonot dunyosiga oid ma’muriy va jinoiy javobgarlik farqi

Ma’muriy javobgarlik kamroq xavfli qoidabuzarliklar uchun jarima va musodara kabi choralarni nazarda tutadi. Jinoiy javobgarlik esa katta zarar, takroriylik, taqiqlangan usullar yoki og‘ir oqibatlar bo‘lganda qo‘llanadi.

66. Naturalistik konsepsiya

Naturalistik konsepsiya jamiyat rivojlanishida tabiatni asosiy omil deb hisoblaydi. Unga ko‘ra inson jamiyati tabiat qonunlaridan tashqarida emas, balki ularga bog‘liq holda yashaydi.

67. Noqonuniy ov jinoyat bo‘lishi shartlari

Noqonuniy ov jinoyat bo‘lishi uchun qilmish ijtimoiy xavfli darajaga yetishi, katta zarar yetkazishi, taqiqlangan usul, joy, vaqt yoki maxsus muhofaza qilinadigan turga nisbatan sodir etilishi kerak. Oddiy kichik qoidabuzarlik ma’muriy javobgarlik bo‘lishi mumkin.

68. Hayvonot dunyosini muhofaza qilishda davlat nazorati

Davlat nazorati ov limitlari, ruxsatnomalar, monitoring, reydlar, noqonuniy ovga qarshi kurash, muhofaza hududlari, jarima va zarar undirish orqali amalga oshiriladi. Vakolatli organlar qonun buzilishini aniqlab, javobgarlik choralarini qo‘llaydi.

69. Ekologik huquqbuzarlikda sababiy bog‘liqlik murakkabligi

Ekologik zarar ko‘pincha uzoq vaqt davomida, bir nechta manba ta’sirida yuzaga keladi. Shuning uchun aynan qaysi korxona yoki shaxs zarar sababchisi ekanini isbotlash murakkab bo‘ladi. Ekspertiza, monitoring va laboratoriya tahlili zarur.

70. Sanoat hududlarini muhofaza qilish

Bu savol 24-savol bilan bir xil. Javob: ifloslanishning oldini olish, chiqindilarni boshqarish, sanitariya zonasi, monitoring, xavfli moddalarni nazorat qilish va avariyalarni oldini olish.

71. Xalqaro transport vositasi chegara chizig‘idan o‘tkazish punktigacha to‘xtashi mumkinmi

Umumiy qoida bo‘yicha bunday transport vositalari belgilangan tartibdan tashqari to‘xtashi, yuk tushirishi yoki yo‘lovchi tushirishi mumkin emas. Faqat favqulodda holat, xavfsizlik yoki vakolatli organ ruxsati bo‘lsa mumkin.

72. Ekologiya huquqi predmetining tabiat obyektlari bo‘yicha turlari

Bu savol 7-savol bilan bir xil. Javob: yer, suv, yer osti boyliklari, atmosfera havosi, o‘simlik, hayvonot, o‘rmon, muhofaza etiladigan hududlar va atrof-muhit.

73. O‘zbekistonda ekologik sug‘urta majburiymi

Umumiy tartibda barcha subyektlar uchun ekologik sug‘urta majburiy emas. Lekin ayrim xavfli faoliyatlar bo‘yicha majburiy sug‘urta, fuqarolik javobgarligi yoki maxsus talablar belgilanishi mumkin.

74. Ruxsat etilgan maksimal konsentratsiya

Ruxsat etilgan maksimal konsentratsiya — zararli moddaning havo, suv yoki tuproqdagi inson salomatligi va tabiat uchun xavfsiz deb belgilangan eng yuqori miqdori. U sanitariya va ekologik standartlar orqali belgilanadi.

75. Sanoat obyektida ekologik monitoring

Monitoring chiqindilar, oqava suv, havo emissiyasi, tuproq holati, shovqin, xavfli moddalar va texnologik jarayonlarni muntazam o‘lchash orqali tashkil etiladi. Natijalar hujjatlashtiriladi va vakolatli organlarga taqdim etiladi.

76. Sanoat hududlarida avariya va texnogen ofatlarni oldini olish

Choralar: xavf tahlili, avariya rejasi, signalizatsiya, xodimlarni o‘qitish, texnik nazorat, xavfli moddalarni xavfsiz saqlash, favqulodda xizmatlar bilan hamkorlik va ekologik sug‘urta.

77. Suv resurslarini sanoat chiqindilaridan himoya qilish zonalari

Suvni muhofaza qilish zonalari, sanitariya-muhofaza zonalari, qirg‘oqbo‘yi himoya mintaqalari va oqindi suv tashlash bo‘yicha maxsus nazorat zonalari belgilanadi. Maqsad — suv obyektlariga zararli moddalar tushishini cheklash.

78. Sanoat hududlarini yashil iqtisodiyot asosida boshqarish

Mexanizmlar: energiya samaradorligi, qayta tiklanuvchi energiya, chiqindini qayta ishlash, resurs tejash, ekologik audit, yashil sertifikatlash, ifloslantiruvchi to‘laydi prinsipi va ekologik innovatsiyalar.

79. Davlat chegarasi orqali transport vositalarini o‘tkazish tartibi

Asosiy tartib “Davlat chegarasi to‘g‘risida”gi qonun, Bojxona kodeksi va transportga oid qonunchilik bilan belgilanadi. Maqsad — chegara xavfsizligi, bojxona nazorati, sanitariya va noqonuniy olib o‘tishlarning oldini olish.

80. Harakatlar strategiyasida ekologiya va yashil iqtisodiyot

Harakatlar strategiyasi va keyingi davlat dasturlarida atrof-muhitni muhofaza qilish, resurslardan oqilona foydalanish, chiqindilarni boshqarish, energiya samaradorligi va yashil iqtisodiyotga o‘tish davlat siyosatining muhim yo‘nalishi sifatida belgilangan.

81. Transport va yuklarni ko‘zdan kechirishda Chegara qo‘shinlari va Bojxona vakolatlari